İş kazası nedir, bildirim nasıl yapılır?

İş kazası nedir, bildirim nasıl yapılır?

Yazımıza öncelikle iş kazasının tanımını yaparak başlayalım. Kanunlarla da belirtildiği üzere iş kazası, işçinin işini yaparken, işine giderken veya işiyle ilgili herhangi bir faaliyeti esnasında kaza geçirmesi olarak tanımlanabilir. Ya da başka bir tanımla iş kazası, işyerinde veya iş gereklilikleri nedeniyle meydana gelen, kimi zaman ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olaya verilen isimdir. 

Başka bir tanımda ise iş kazasını 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunundaki gibi iş kazasını “İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay” olarak tanımlayabiliriz.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 13. maddesine göre, tanımlanan iş kazasının açılımı ise şöyle sıralanabilir. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada. İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle veya görevi nedeniyle, sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş veya çalışma konusu nedeniyle işyeri dışında. Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. Emziren kadın sigortalının, çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır.

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre ise iş kazası, önceden planlanmamış, çoğu kişisel yaralanmalara, makinelerin ve araç gereçlerin zarara uğramasına, üretimin bir süre durmasına yol açan bir olaya verilen isimdir. Olayın iş kazası olup olmadığına ise karar verecek kurum Sosyal Güvenlik Kurumudur. SGK Bölge Müdürlüğü'ne başvurulduktan sonra Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) hemen olay yerine müfettişlerini göndermek zorundadır. Müfettişlerin tuttuğu rapora göre olayın iş kazası olup olmadığına karar verilir. İş kazası meydana geldiğinde ise kazaya uğrayan sigortalıya hemen gerekli ilk yardım yapılmalıdır. Varsa işyeri doktoru, o an için işyerinde ise, işyeri doktorunca veya sağlık memurunca ilk müdahale yapılır. 112 ekiplerine anında haber verilerek, kazalının bilgiler kişiler tarafından en yakın sağlık kuruluşuna sevki sağlanmalıdır.

İş kazalarının bildirilmesi

Meydana gelen iş kazasının bildirilmesiyle ilgili olarak ta aşağıda belirtilen yol izlenmelidir. Buna göre iş kazaları, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)'ya elektronik ortamda veya doğrudan müracaat ederek yazılı şekilde bildirim yapılabilir. Elektronik ortamda yapılan bildirimleri e-devlet sayfasından yapılabilir. Elektronik ortamda yapılan bildirimlerde başka bildirim yapılmasına gerek yoktur. Meydana gelen iş kazalarının ilgili kuruma bildirilmesiyle ilgili akla gelebilecek soruya yanıt olması için de aşağıdaki bilgileri yazmakta fayda var. Buna göre iş kazası bildirimi süresi, hizmet akdine tabi çalışan sigortalıların ve 696 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında çalışanların iş kazası hallerinin bildirimi işverenleri tarafından yapılmalıdır. İşverenlerin iş kazasını; kolluk kuvvetlerine derhal ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)' ya 3 iş günü içerisinde bildirmesi zorunludur. Meydana gelen iş kazası veya iş kazalarının ilgili kuruma üç iş günü içinde bildirilmemesi halinde ortaya çıkacak yasal zorunluluklarla ilgili olarak aşağıdaki bilgileri yazmak ta fayda var. Bildirilmeyen iş kazalarında 6331 sayılı kanun gereğince iş kazası bildirmeme cezası 3 Bin 825 TL olarak tayin edilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından uygulanan bu idari para cezasına karşılık işveren ve sağlık hizmeti sunucuları itiraz edebilirler. İş kazası olarak hastaneye giden bir hastanın 10 gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)'ya bildirilmesi gereklidir. Bu süre içinde bildirilmemesi durumunda hastanelere 2022 yılı için 6 bin 966 TL cezası işlemi uygulanır. 

İş kazalarında en önemli maddelerden biri de kesinlikle iş kazasıyla ilgili tutanak hazırlanmasıdır. İş yerinde çeşitli nedenlere bağlı olarak meydana gelen iş kazalarında işveren tarafından tutulması gereken tutanağa iş kazası tutanağı denir. Eğer iş kazası tutanağı tutulmazsa işyeri sahibine idari para cezası uygulanmaktadır. İş kazasına ilişkin bir dava açılacağı zaman bu tutanak çok önemli bir ispat aracı olacaktır. İş kazası tutanağında kaza sonucu işçide uzuv kaybı olup olmadığının belirtilmesi de gerekmektedir. İş kazasına sebep olan araç gereçler de belirtilmeli bu şekilde olayın somutlaştırılması sağlanmalıdır. Varsa kazanın meydana geldiği yere dair plan, kroki veya fotoğraflar tutanağa ek olarak eklenmelidir. Tutanak okunabilir, anlaşılabilir ve olayı anlatır nitelikte olmalıdır. İş kazası tutanağı, iş kazası geçirilmesi halinde işverenler tarafından hazırlanması gereken bir belgedir. Bu belge ileriki aşamada çok önemli olacağı için kuralına uygun olarak hazırlanması gerekmektedir.

İş kazalarında, iş kazasına maruz kalan işçinin de yapması gerekenler vardır. Yazımızın bu bölümünde iş kazasına uğramış işçinin yapması gereken faktörleri yazalım.

Buna göre İş kazası geçiren kişi, eğer işverenin bu kazadan haberi yoksa kazadan sonraki gün içinde işverene kazayı bildirmelidir. Eğer iş kazası Sosyal Güvenlik Kurumu 'na bildirilmediyse kendisi bildirimde bulunmalıdır. İş kazası geçiren işçinin güvenlik güçleri tarafından alınan ilk ifadesi de süreç açısından çok önemlidir. Yine iş kazası geçiren işçinin elinde rapor olduğu sürece Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından iş kazası maaşı verilmesi zorunludur. İş kazası sonrası zarar hemen tespit edilmeyebilir. Ancak sonradan iş kazasıyla ilgili ortaya çıkan zararlar doktor raporu ile ispatlanır ve iş kazasına bağlı olduğu kanıtlanabilirse iş kazası tazminat davası açılabilir. 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na göre İş Kazasına dayalı maddi ve manevi tazminat istekleri zorunlu arabuluculuğa tabi değildir.

İş kazasında tazminat kusur oranları ise artık bakanlık müfettişlerine intikal ettirilmemektedir. Bu durumun müfettişler adına fazladan iş yükü olduğuna karar kılınmıştır. Bundan böyle, kusur oranları; maluliyet, ölüm, meslek hastalığı, trafik kazaları durumlarında kusur oranları ilgili mahkeme tarafından tespit edilecektir. İş kazasında işçinin kusurlu olması durumunda işverenin sorumlulukları kaza geçiren işçinin sigortasız ise ya da sigortalı işe giriş bildirgesini verme süresi geçmiş ise bu durumda kazadan kimin sorumlu olup olmadığına bakılmaksızın işveren kazadan sorumlu olur. Bu “kusursuz sorumluluk” olarak adlandırılmaktadır.

Meydana gelen iş kazalarında gerekli kurumlara şikâyetler de ise iş kazası gerçekleştikten sonra işveren en geç 3 iş günü içerisinde iş yeri kazasının olduğunu bildirmelidir. İş kazası şikâyeti ise kazanın ardından kaza geçiren işçinin kolluk kuvvetlerine verdiği ilk ifadede şikâyetçi olduğunu söylemelidir.

Yukarıda yazdığımız tanımlara uyan iş kazası geçiren işçinin maddi - manevi tazminat hakları vardır. Maddi tazminatın içerisine tedavi masrafları, kazanç kaybı, iş gücü kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılmasından kaynaklı zararlar girer. Ölüm halinde işçinin yakınları destekten yoksun kalma tazminatı alabilir. İş kazası ile ilgili hukuki sürecin iyi takip edilmesi gerekir. İlgili kurumlardan alınan iş kazası yazıları, tutanaklar, olay yeri inceleme tutanakları ve tanıkların verecekleri ifadeler önemlidir. İş kazası ve meslek hastalığı sebebiyle işçiye Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)'n dan sağlanacak olan haklar: Geçici iş göremezlik ödeneği. Sürekli iş göremezlik geliri. Ölüm halinde hak sahiplerine ölüm geliri bağlanması gibi destekler ve ödemeler alınabilir.