Kimler Geçici Vergi Verir?

Kimler Geçici Vergi Verir?

Bu yazımızda da vergilendirmenin başka bir türü olan geçici vergiyi işleyeceğiz. Yazımıza başlamadan önce Geçici Vergi’nin tarifini yazalım. Geçici vergi, ticari kazanç sahipleri, serbest meslek sahibi ve kurumlar vergisi yükümlülerinin, cari vergilendirme döneminin gelir ve kurumlar vergisine, üç aylık kazançları üstünden hesaplanarak ödenen vergi uygulamasıdır şeklinde tarif edilebilir. Başka bir anlatımla Geçici Vergi, Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisinin yıl sonunu beklemeden, üç ayda bir elde edilen kazancın vergisinin önceden tahsil edilmesidir. Bu yüzden peşin vergi de denilmektedir.

Yukarıda tanımını ve açıklamasını yazdığımız geçici vergiyi kimlerin ödeyeceğiyle ilgili bilgileri de aşağıya yazarak, yazımıza devam edelim.  

Basit usulde vergilendirilenler hariç ticari kazanç sahipleri, serbest meslek erbabı ve kurumlar vergisi mükellefleri geçici vergi ödemek zorundadırlar. Adi ortaklıklar ve kollektif şirketler ile adi komandit şirketler ortaklık olarak gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmadıklarından geçici vergi mükellefi de değildirler. Ancak, adi ortaklıklar ile kollektif şirketlerde ortakların, komandit şirketlerde komandite ortakların şirketten aldıkları kazançlar, şahsi ticari veya mesleki kazanç sayıldığından geçici verginin konusuna girmektedir. Türkiye'de işyeri veya daimi temsilcisi bulunan dar mükellefiyete tabi kurumlar, bu faaliyetleri dolayısıyla geçici vergi ödemek zorundadır. Gelir veya kurumlar vergisinden muaf olanlar geçici vergi ödemeyeceklerdir. Bunlardan muafiyet şartlarını kaybedenler, mükellef oldukları tarihten itibaren geçici vergi ödemekle yükümlüdür.

Burada kimlerin geçici vergi ödemeyeceğiyle ilgili akla bir soru gelebilir. Bu soruya yanıt olması içinde aşağıdaki sıralamayı yazmakta fayda var. Buna göre Basit usulde vergilendirilen gelir vergisi mükellefleri. Kurumlar vergisi mükellefleri, tasfiye dönemlerinde. Yıllara sâri inşaat ve onarma işi yapanlar. Ücret geliri elde edenler. Menkul ve gayrimenkul sermaye iradı sahipleri. Zirai kazanç sahipleri. Diğer kazanç ve irat elde edenler. Kazançları vergiden istisna edilen serbest meslek erbabı ile noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar.

Geçici Vergi ödemeyeceği açıklanan kişiler, bu işlerinden elde ettikleri kazançları haricinde kalan ticari veya mesleki kazançları sebebiyle Geçici Vergi ödemek zorundadırlar.  Geçici vergi oranı, Gelir Vergisi mükellefleri için, gelir vergisi tarifesinin ilk diliminde yer alan oran (yüzde 15) , Kurumlar Vergisi mükellefleri için yüzde 22 olarak uygulanır.

Yukarıda tanımını kimlerin geçici vergi ödeyeceği, kimlerin ödemeyeceğiyle ilgili bilgileri yazdıktan sonra şimdide Geçici vergi nasıl hesaplanır?

Geçici Vergi ilgili hesap döneminin üçer aylık kazançlarına, gelir vergisi tarifesinin ilk diliminde yer alan oranın yüzde 15 uygulanması yoluyla hesaplanır. Kurumlar vergisi yükümlüleri için Geçici Vergi oranı safi kurum kazancı üstünden yüzde 22 olarak uygulanır. Hesaplanan geçici vergiden varsa aynı hesap dönemiyle alakalı olarak daha önce ödenmiş geçici vergi ve geçici vergiye tabi kazançlarla alakalı olarak kesintiler yoluyla ödenmiş vergiler mahsup edilecek, daha sonra kalan miktar ödenecek geçici vergi olarak beyan edilir.

Yıl içinde bir önceki dönemde ödenmemiş olan geçici verginin ödenme şartına bağlı olmaksızın bir sonraki dönem beyannamesinden mahsubu mümkündür. Ödenmiş olma şartı yıllık gelir vergisi beyannamesinden mahsup yaparken aranmaktadır. Yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir veya kurumlar vergisinden ilgili hesap dönemine ilişkin geçici vergi dönemlerinde ödenen geçici vergi mahsup edilir. Tahakkuk ettirilmiş, ancak ödenmemiş geçici verginin yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilmesi mümkün değildir. Mahsup işleminin yapılabilmesi için tahakkuk ettirilmiş geçici verginin ödenmiş olması şarttır. Üçer aylık kazançlar üzerinden tahakkuk ettirilmiş, ancak ödenmemesi nedeniyle yıllık beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup imkanı bulunmayan geçici vergi tutarları terkin edilir.

Terkin edilen geçici vergi tutarına, vade tarihinden terkin edilmesi gereken tarihe (gelir vergisi mükellefleri için 1 Mart, kurumlar vergisi mükellefleri için 1 Nisan) kadar gecikme zammı uygulanır. Tüm inşaat firmaları geçici vergi beyannamesi verirler.

Geçici verginin beyan süresi, beyanın eksik olması ve geçici verinin ödeme zamanıyla ilgili bilgileri de aşağıda işlemekte fayda var.

Buna göre geçmiş zamanlara ait Geçici Verginin yüzde 10'u aşan miktarda eksik beyan edilmişse, eksik bildirilen tutar için yapılacak re'sen veya ikmalen tarhiyata vergi ziyaı cezası ile gecikme faizi uygulanır. 1.Dönem (Ocak, Şubat, Mart) 17 Mayıs akşamına kadar beyan edilerek ödenir. 2.Dönem (Nisan, Mayıs, Haziran) 17 Ağustos akşamına kadar beyan edilerek ödenir. 3.Dönem (Temmuz, Ağustos, Eylül) 17 Kasım akşamına kadar beyan edilerek ödenir. 4.Dönem (Ekim, Kasım, Aralık) 17 Şubat akşamına kadar beyan edilerek ödenir.

Yukarıdaki yazımızda beyan süreleri, ödeme tarihleri ve geçici vergi ile ilgili yazdığımız açıklama yazılarından sonra geçici vergi beyannamesi düzenlenirken hangi istisna ve indirimler dikkate alınması gerekir sorusuna yanıt olması için aşağıdaki bilgileri yazmakta fayda var. Buna göre, mükellefler, Geçici Vergiye tabi kazançlarının tespit edilmesi esnasında Gelir veya Kurumlar Vergisi beyannamesinde dikkate alabilecekleri tüm indirim ve istisnalardan faydalanabilirler.

Gelirin elde edildiği yılda ödenmiş olduğunun tevsik edilmesi şartıyla, Bağ-Kur primleri, kazançla sınırlı olarak indirilebilir. Dönem sonunda yıllık beyannamede beyan edilen kazanç olmaması ya da yetersiz olması durumunda, Geçici Vergi dönemlerinde indirilen ödenmiş Bağ-Kur giriş keseneği ve primleri tutarının, yıllık beyannameye göre faydalanılması mümkün olan kısmı; Gelir Vergisi mükelleflerince beyan edilen gelirden indirilebilir, kalan kısmı indirim konusu yapılamaz.

Bağ-Kur primleri beyanname üzerinde "Diğer İndirimler" sütununda gösterilmektedir. Yeni işe başlayan mükellefler, faaliyete başladıkları tarihin içinde bulunduğu Geçici Vergi döneminden itibaren Geçici Vergi ödemeye başlar.

İşin bırakılması durumunda ise işin bırakıldığı tarihi içeren dönemden sonraki dönemler için Geçici Vergi beyannamesi verilmez. Ticaret siciline tescil edilerek tasfiyeye giren kurumlar tasfiyeye girdikleri tarihi ihtiva eden Geçici Vergi dönem kazançları üzerinden Geçici Vergi öder, bu dönemden sonraki tasfiye dönemlerinde Geçici Vergi beyannamesi vermezler. Geçici Vergi matrahının hesaplanmasında, Gelir - Kurumlar Vergisi matrahlarının tespit edilmesinde indirimi mümkün olan geçmiş yıl zararları dikkate alınır.

Tahakkuk ettirilmiş fakat ödenmemiş olması nedeniyle yıllık beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup imkânı bulunmayan Geçici Vergi tutarları terkin edilir. Terkin edilen geçici vergi tutarı için vade tarihinden terkin edilmesi gereken tarih olan yıllık beyannamenin verilmesi gereken yasal sürenin başlangıç tarihine kadar gecikme zammı uygulanır.

Geçici vergi beyannamesi için gerekli belgeleri de aşağıda belirtelim.

Buna göre  

Geçici Vergi beyanı için gerekli beyanname, mükellefin türüne göre değişen belgelerle birlikte teslim edilmelidir. Mükellefiyete göre gerekli belgeler şunlardır;

Kurumlar Vergisi Mükellefleri ve Bilanço Tutan Mükellefler:

Beyanname ile birlikte, gelir tablosu sunmaları gerekmektedir. İşletme Defteri Tutmakla Yükümlü Mükellefler: Bu gruptaki mükellefler, beyanname ile birlikte hesap özeti sunmalıdırlar.

Serbest Meslek Kazanç Defteri Tutan Mükellefler: Bu grupta yer alan mükellefler, Geçici Vergi beyannamesi ile birlikte serbest meslek kazanç bildirimi sunmalıdırlar.